İlhan Sevin

Hiperaktivite kısaca aşırı hareketlilik anlamına geliyor. Çocuk, eğer aşırı hareketliyse anne-babalar ve eğitimciler çocuğa hemen hiperaktif teşhisini koyup doktor doktor dolaşmaya başlıyorlar.

Gerçekten hiperaktif olan her çocuk ya da genç sorunlu mudur? Hemen psikolog ya da psikiyatrist tedavisinden geçirilip ilaç mı kullandırılmalıdır? İşte bu noktada kafalarda onlarca soru işareti var.

Ayrıca hiperaktif olan çocuğun hemen tedavi görmesi ve ilaç kullanımı ile ilgili yaygın bir kanaat var. En başta hiperaktif olmak sorunlu ve dezavantajlı olmak mıdır? Yoksa tam tersi bir durumda olmak mıdır? Öncelikle bu sorunun yanıtını vermek gerekir. Uzun yıllardır ergenlerle çalışıyorum. Çocuklarla da çalıştığım zamanlar oldu. Hiperaktif çocukların ve gençlerin sorunlu değil tam tersine daha enerjik, daha yaratıcı ve keşfedici kişilikte olduklarını rahatlıkla söyleyebilirim. Bu da kötü bir şey olmasa gerek! 

Bakın, bu konuda Prof. Dr. Yankı Yazgan, hiperaktivitenin ön planda olduğu (aşırı hareketlilik) davranış belirtilerini şöyle özetliyor:

•  Yerinde duramaz, 
• Oturması gerektiği halde oturamaz, 
•  Yerli yersiz koşup tırmanır, 
•  Aşırı konuşur, 
•  Sessiz sakin oyun oynamakta güçlük çeker, 
•  Her zaman bir şeylerle uğraşır, 
•  Cevapları ağzından kaçırır, 
•  Sırasını beklemekte zorlanır, 
•  Olaylara ya da konuşmalara müdahale eder, yarıda keser.

Prof. Dr. Yankı Yazgan’nın hiperaktif çocuklar ve gençlerdeki belirtileri, bu durumun açıkçası sorun ya da rahatsızlık olduğuna pek de ihtimal veremediğimi söylemek isterim. 

Ayrıca her hareketli ya da yaramazlık yapan çocuğa da hiperaktif teşhisi koymak çok da doğru değil. Neden birçok uzman hiperaktiviteyi bir sorun olarak görmekte ısrar ediyor inanın anlamış değilim.

Prof. Dr. Yankı Yazgan’ın dikkat eksikliği ön planda olan kişiler hakkındaki belirtilerine baktığımız zaman yukarıda anlattığım belirsizlikler daha da netleşmiş olacak. Dikkat eksikliği ön planda olan kişiler: 

• Yönergeleri başından sonuna kadar takip edemez,
• Dikkatini yaptığı işe veya oyuna vermekte zorlanır,
• Evde veya okulda yapacağı işler ve aktiviteler için gereken malzemeleri kaybeder,
• Dinlemez,
• Detayları gözden kaçırır,
• Düzensiz görünür,
• Uzun süre zihinsel çaba gerektiren işleri yapmakta zorlanır,
• Unutkandır,
• İlgisi kolayca başka yönlere kayar.

Şimdi yukarıdaki açıklamalardan ve tablodan anlatmak istediğim sanırım daha da netlik kazandı.  Hiperaktivite belirtilerini tek başına değerlendirdiğimiz zaman ortada pek de bir sorun ya da rahatsızlık olduğunu söyleyemeyiz.  Ama dikkat eksikliğinin bir sorun veya rahatsızlık olduğunu en azından belirtilerine baktığımız zaman söyleyebiliriz. Ancak burada önemli olan dikkat eksikliğini, hiperaktivite durumunun sonucu olarak mı düşünmeli? Yoksa bağımsız mı düşünmeli? İşte bu sorunun yanıtını verdiğimiz zaman bu konudaki tartışmalar ve sorunlar da daha net ortaya çıkmış olacak.

Bilimin söylediği, hiperaktif olmak bir sorun ya da dezavantajsızlık değildir.  Aksine avantajlı olma durumudur. Eğer hiperaktif olan kişilere erken yaşlardan itibaren uygun ortamlar sağlanarak özelliklerine uygun eğitim verilirse ileride çok daha başarılı olacaklarını düşünüyorum. 

İşte bütün bunlardan dolayı, yüksek enerjili ve yaratıcı olma gibi özellikler ilaç tedavisi ile neden bastırılmaya çalışılır bu da anlaşılır bir durum değil.