İlhan Sevin

Üniversite sayısının artması bir ülke için olumlu mudur? Nitelik sorunu, işsizlik, kaynakların heba edilmesi, diploma enflasyonu gibi olumsuz koşullar düşünüldüğünde plansız ve niteliksiz üniversiteleşme sorunu faydadan çok zarar getirdiğini söyleyebiliriz.

Son yıllarda çeşitli araştırma kuruluşlarının yaptığı değerlendirme ölçütlerinde ilk binde yer alan üniversitemiz yok denecek sayıda az. Bu da üniversite sayısı artıyor ama nitelik azalıyor sonucunu  ortaya çıkartmaktadır. 

Özellikle büyük kentlerde köşe bucak neredeyse her mahalleye açılan ‘üniversiteler’ tabela üniversitesi olmanın ötesine geçemiyor. Bu üniversitelerde bırakın profesör, doçenti doğru dürüst öğretim üyesini bulmak bile çok güç. Verilere bakıldığında, bu durumun vahameti daha net bir şekilde ortaya çıkıyor. YÖK ve ÖSYM, üniversitelerin akademik kadro sayısını ve dağılımını verilerine baktığımız zaman birçok üniversitede maalesef öğretim üyesi yok denecek kadar az. Öğretim üyesi olmayan üniversiteleri görünce ‘bu nasıl bir yükseköğretimdir?’ demeden edemiyor insan…

Belki de ‘alan memnun satan memnun’ diyeceksiniz ama işler hiç de zannettiğimiz gibi değil. Evet, belki eskiye oranla üniversite mezunu olmak artık çok daha kolaylaştı. Ancak birçok üniversitenin eğitim kadrosuna, alt yapısına ve olmayan özelliklerine bakınca mezunların haline ah vah etmemek elde değil. Üniversite mezunları arasında artan işsizliğin bir nedeni de, yükseköğretim standartlarına uygun eğitim alamayan mezunlar değil midir? Kaç tane üniversitemiz uluslararası özellikte mezun veriyor?

Bakın, Çin’den sonra dünyanın en kalabalık ikinci ülkesi olan Hindistan’ın eğitim sisteminden bile çok ders çıkartmamız gerekiyor. Hintliler, 80’li yılların sonundan itibaren yakaladıkları ekonomik büyüme hamlesiyle bugün dikkatleri üzerlerine çekmeyi başardılar. Her ne kadar Hint ekonomisinin büyük dayanağını hayvancılık ve tarım oluşturuyor olsa da Hintlilerin bilişimdeki başarısını kıskanmamız gerekiyor. Mesela dünyada bilişim sektörünün üçte ikisinin Hintli firmalar tarafından domine edildiğini biliyor muydunuz? Hintliler, bilişim teknolojileri ve iş süreçleri dış kaynak kullanımı (IT-BPM) sektöründe son yıllarda büyük bir büyüme kaydetti. Örneğin, NASSCOM verilerine göre 2008–2009 mali yılında bu sektör yaklaşık 67 milyar dolar gelir elde ederken, 2019–2020 mali yılında bu rakam 191 milyar dolara ulaşmıştı. Bu artış, Hindistan’ın dünya bilişim pazarındaki önemli konumunu ve sektörün ülke ekonomisine yaptığı katkıyı ortaya koyuyor. Bazı öngörülere göre, mevcut büyüme ivmesi devam ederse 2025’e kadar gelir 300–350 milyar dolara kadar çıkabilir.

 Mesela dünyanın en iyi tıpçılarının ve mühendislerinin yetiştiği Hint üniversitelerindeki eğitimi merak eden yetkililerimiz var mıdır? 

Hindistan’ın dünya standartlarında üniversitelerini gördükten sonra bizim ‘tabela üniversitelerini’ görünce içim acımıyor değil. Evet, bizim de ODTÜ, Boğaziçi, İTÜ gibi dünya standartlarında üniversitelerimiz var ama sayıları çok az. Dünyanın ilk 10 ekonomisi arasına girebilmek için dünya çapında daha çok üniversitemizin olması gerekmez mi?

Üniversite eğitiminin kalitesi ve ilerlemesi, özgürlükler ve liyakat gibi temel ilkelerle yakından ilişkilidir. Akademik özgürlük; öğrencilerin, araştırmacıların ve akademisyenlerin fikirlerini özgürce ifade edebilmesi, sorgulayabilmesi ve yenilikçi düşünceler geliştirebilmesi açısından kritik bir rol oynar. Bu da hem eğitimde hem de akademik kariyer gelişiminde kalitenin artmasına, nitelikli ve yetkin bireylerin öne çıkmasına yardımcı olur.

Türkiye’de üniversite eğitimi, özgürlük ve liyakat gibi iki temel ilkenin daha etkin uygulanmasıyla daha rekabetçi ve çağdaş hale gelecektir. Hem akademik özgürlüğün tam anlamıyla desteklenmesi hem de liyakate dayalı yönetim ve atama süreçlerinin güçlendirilmesi, üniversitelerin ulusal ve uluslararası düzeyde daha yüksek standartlara ulaşmasını sağlayacaktır.

Aksi durumda, beyin göçü, ‘üniversite mezunu işsizler ordusu’ başta olmak üzere daha pek çok sosyoekonomik sorunla uğraşıp, duracağız.